Nguyên
nhân
Bệnh thường được khởi phát
sau phơi nhiễm lạnh hoặc stress tâm
lý. Khi trời lạnh, cơ thể phản
ứng lại với nhiều phản xạ khác
nhau, mục tiêu để giữ thân
nhiệt ở mức cao nhất. Một
trong những phản xạ này là
phản xạ co mạch máu nhỏ dưới
da hoặc đầu chi. Ở những bệnh
nhân bị bệnh Raynaud, phản xạ
co mạch trở nên quá mức vì
thần kinh chi phối sự co mạch
rất nhạy cảm dẫn đến giảm lưu
lượng máu tới ngọn chi.
Bệnh Raynaud được chia làm hai
thể: thể nguyên phát và thứ phát.
- Thể nguyên phát (bệnh
Raynaud) không xác định được
nguyên nhân. Thể này rất hay
gặp, chiếm khoảng 90% các trường
hợp và chủ yếu ở phụ nữ
trẻ. Bệnh tiến triển dần dần
và nặng hơn khi trời lạnh, tổn
thương chủ yếu ở các ngón tay,
ngón chân đối xứng hai bên nhưng
ít khi gây loét hoặc hoại tử.
Trong một số trường hợp, các
triệu chứng có thể giảm sau vài
năm và trong thời gian có thai.
- Thể thứ phát ít gặp hơn
(hội chứng Raynaud). Bệnh thường
xuất hiện ở một bên, không đối
xứng, tổn thương có thể ở 1
hoặc 2 ngón. Bệnh được phát
triển trên nền một bệnh khác
(xơ cứng bì, bệnh mô liên kết,
viêm đa khớp dạng thấp, hội
chứng ống cổ tay, xơ vữa động
mạch, tăng áp lực động mạch
phổi, bệnh lupus ban đỏ) hoặc
do dùng thuốc mà những thuốc đó
có tác dụng gây co mạch như
thuốc ức chế giao cảm
(propranolon) dùng trong những trường
hợp tăng huyết áp, thuốc
erotamin (dùng điều trị bệnh đau
nửa đầu), thuốc tránh thai, hóa
chất điều trị, thuốc ngủ hay
do những hoạt động nghề
nghiệp (làm bằng máy móc gây
rung).
Các
triệu chứng thường thấy
Sự thay đổi màu da ở nơi
tổn thương: biểu hiện da
chuyển từ màu hồng sang trắng
(do co mạch gây thiếu máu), đôi
khi xanh tái do giãn mao mạch và tĩnh
mạch, tiếp theo chuyển sang màu
đỏ (hiện tượng tái tưới máu).
Hiện tượng kiến bò, mạch đập
và tê cóng (có thể mất cảm giác
hoặc không).
Đau nơi tổn thương (hiếm).
Các triệu chứng trên có thể
tồn tại trong vài phút hoặc vài
giờ.
Biến
chứng của bệnh
Thể Raynaud tiên phát ít có
những biến chứng trầm trọng,
ngược lại ở thể thứ phát có
thể gây hoại thư tổ chức bị
bệnh dẫn đến phải cắt bỏ
(chủ yếu gặp ở bệnh nhân bị
xơ cứng bì).
Yếu
tố khởi phát cơn
Do lạnh hoặc thay đổi nhiệt
độ đột ngột dẫn đến hiện
tượng co mạch.
Cảm xúc mãnh liệt;
Stress;
Hút thuốc lá;
Do công việc phải làm bằng
những máy móc gây rung (máy đập
bê tông, cưa dây chuyền...)
Tiền sử điện giật hoặc cước
tay.
Dự
phòng
Cần mặc ấm, đi găng, tất,
choàng khăn khi thời tiết lạnh;
Cần đi găng khi tiếp xúc với
nước đá;
Hạn chế thay đổi đột ngột
nhiệt độ khi sử dụng điều hòa
nhiệt độ;
Ngừng hút thuốc lá (nicotin làm
giảm tuần hoàn máu đến đầu
chi);
Hạn chế stress tâm lý;
Tránh uống cafe vì gây co
mạch;
Một
số phương pháp khác:
Tập thể dục đều đặn để
sưởi ấm cơ thể; tránh làm
tổn thương ngón tay và chân để
tránh loét, hoại tử; tránh sử
dụng những thuốc gây co mạch
ngoại biên như dẫn chất
erotamin, propranolon, amphetamin; đối
với thể thứ phát (hội chứng
Raynaud), không dùng thuốc tránh
thai vì làm tăng nguy cơ co mạch;
bổ sung vitamin (A, E, C) và khoáng
chất.
Các
phương pháp điều trị
Thuốc chẹn kênh canxi:
nifedipin, nimodipin... ngoài tác
dụng hạ huyết áp còn có tác
dụng làm giãn cơ và giãn những
mạch máu nhỏ, do đó thuốc có tác
dụng tốt với bệnh Raynaud. Nên
bắt đầu điều trị với liều
thấp sau đó tăng dần vì nguy cơ
gây hạ đột ngột huyết áp
dẫn đến giảm tưới máu động
mạch vành và làm tăng nhịp tim.
Chống chỉ định trong trường
hợp di ứng với thành phần của
thuốc, có thai và cho con bú.
Thuốc chẹn alpha giao cảm
(alpha bloquants: prazosine,
doxasosine). Thuốc có tác dụng
hạ huyết áp nhưng đồng thời có
tác dụng chống co thắt mạch
trong bệnh Raynaud.
Thuốc giãn mạch (ginko biloba).
Thuốc có tác dụng điều hòa
tuần hoàn máu trong các mạch máu
nhỏ do tác dụng giãn mạch.
Liều 120 - 160mg/ngày, chia làm 2 -
3 lần.
Nitroglycerin gel bôi tại chỗ.
Châm cứu có tác dụng tốt đối
với thể tiên phát.
Điều trị bệnh nguyên như xơ
cứng bì, bệnh mô liên kết, viêm
đa khớp dạng thấp, hội chứng
ống cổ tay, xơ vữa động
mạch, tăng áp lực động mạch
phổi, bệnh lupus ban đỏ...
Nếu bệnh nhân không đáp ứng
với điều trị, thầy thuốc có
thể kê thêm thuốc chống trầm
cảm để tăng thêm hiệu quả
của thuốc giãn mạch.
Trong trường hợp có hoại tử
ngọn chi, bệnh nhân cần được
nhập viện để theo dõi điều
trị, thậm chí phải cắt cụt ngón
chi.
Cắt thần kinh giao cảm (hiệu
quả tạm thời, là kế sách
cuối cùng).
BS.
Khúc Thị Nhẹn (Khoa
Thần kinh, Bệnh viện E Trung ương)
suckhoedoisong.vn
Cùng
chủ đề:
*
Hội
chứng bệnh Raynaud
- 