Lưu ý khi dùng thuốc giảm đau hạ sốt

Nên lưu ý không được dùng aspirin khi nghi ngờ sốt xuất huyết. Phụ nữ có thai và trẻ em cũng không nên dùng. Lựa chọn paracetamol nhưng cũng cần lưu ý paracetamol không phải hoàn toàn vô hại, dùng quá liều có thể hại gan. Vì thế không nên dùng paracetamol thường xuyên và khi dùng phải thật đúng liều.

Paracetamol có mấy loại?

Có hai loại thuốc giảm đau hạ sốt chứa dược chất paracetamol. Một là thuốc chỉ chứa paracetamol (nhiều dược phẩm khi xem kỹ sẽ thấy trong công thức chỉ chứa một dược chất thôi là paracetamol), đây có thể xem là thuốc giảm đau hạ nhiệt thông thường.

Loại thuốc thứ hai là loại cần thận trọng trong sử dụng: đó là thuốc phối hợp đến ba dược chất. Một là paracetamol, hai là thuốc kháng histamin trị dị ứng là clorpheniramin, ba là thuốc có tác dụng co mạch, làm tan máu chống sung huyết ở niêm mạc mũi dùng để trị nghẹt mũi, sổ mũi là phenylpropanolamin. Thuốc loại thứ hai này có thể kể: Delcogen fort, Tiffy, Contac, Coldcap, Actifed… Nếu dùng thuốc trị cảm cúm, nhức đầu là loại phối hợp phải lưu ý xem thuốc có chứa thêm hai dược chất ngoài paracetamol hay không. Nếu thuốc có chứa thuốc kháng histamin nên tránh dùng đối với phụ nữ có thai (đặc biệt 3 tháng đầu), cũng tránh dùng đối với người đòi hỏi sự tỉnh táo, tập trung như lái xe, vận hành máy móc vì thuốc kháng histamin gây buồn ngủ. Nếu thuốc có chứa chất co mạch giảm sung huyết phải tránh dùng đối với người bị cao huyết áp, người bị cường tuyến giáp, vì huyết áp có thể tăng khi dùng thuốc.

Người cao tuổi thường hay bị tăng huyết áp phải tránh dùng thuốc trị cảm cúm, nhức đầu có chứa chất co mạch giảm sung huyết là phenylpropanolamin (hay ephedrin, pseudoephedrin) đã kể ở trên. Ngoài ra, người cao tuổi tuyệt đối không dùng thuốc dạng sủi bọt (kể cả các thuốc khác ngoài thuốc trị cảm cúm, nhức đầu). Vì dạng thuốc sủi bọt luôn chứa tá dược rã sinh khí là natri bicarbonat hoặc natri carbonat (khi cho vào nước sẽ phản ứng với acid citric cũng là tá dược phóng thích khí CO₂ gây sủi bọt), tức thuốc sủi bọt luôn chứa natri có thể gây tăng huyết áp đối với người bị sẵn bệnh lý này và đang kiêng muối.

Có được dùng paracetamol cho trẻ?

Đối với trẻ con còn quá nhỏ tuổi, tránh dùng thuốc trị giảm đau hạ sốt có chứa chất co mạch chống sung huyết cho các cháu, thậm chí không được dùng thuốc nhỏ mũi có chứa chất co mạch để nhỏ mũi máu. Bởi vì thuốc không chỉ có tác dụng làm co mạch ở niêm mạc mũi mà còn có tác dụng gây co mạch ở các nơi khác như gan, tim, thận… của trẻ, và với trẻ nhỏ cơ thể chưa phát triển hoàn chỉnh để có thể chấp nhận được tình trạng này.

Đối với trẻ bị sốt chỉ nên cho dùng paracetamol và nên dùng dạng thuốc lỏng có mùi vị thơm ngon để cho trẻ dễ uống.

Bên cạnh dùng thuốc, có thể hạ sốt cho trẻ bằng cách không dùng thuốc như sau:

Để bệnh nhi nằm chỗ thoáng mát, tránh gió lùa, cho mặc quần áo mỏng, thoáng (tránh thói quen ủ, trùm nhiều quần áo, chăn mền). Lau người bằng nước ấm (30-32độC, tức nước có nhiệt độ vừa phải, chứ không phải nước quá lạnh, nước đá), nhúng khăn vắt ráo và lau toàn thân bệnh nhi.

Các trường hợp sau nên đưa trẻ đi bệnh viện hoặc đến khám bác sĩ:

• Sốt nhẹ nhưng kéo dài: trẻ có thể bị bệnh lao nhiễm, bị bệnh về máu.

• Sốt cao kèm theo một triệu chứng: trẻ bị sốt xuất huyết kèm theo sốt cao còn có các vết bầm tím, chấm xuất huyết ngoài da hoặc đau bụng. Hoặc trẻ sốt cao kèm theo khó thở, trẻ có thể bị viêm phổi.

Dùng thuốc giảm đau hạ sốt đúng cách:

- Paracetamol chỉ trị triệu chứng sốt và đau nhức, dùng thuốc sẽ hết sốt, đau nhức nhưng hết thuốc có thể sẽ sốt và đau nhức trở lại khi nguyên nhân bệnh lý gây sốt, đau nhức vẫn còn. Vì vậy, chỉ dùng thuốc paracetamol trong một thời gian thường là 3-4 ngày, nếu sốt hay đau nhức tái diễn hoặc tăng thêm, nên đi khám bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và cho hướng điều trị thích hợp.

- Liều thông thường hạ sốt cho trẻ là 10-15 mg/kg cân nặng ngày uống 3-4 lần, và liều tối đa cho trẻ là không quá 60 mg/kg/ngày. Còn đối với người lớn, mỗi lần uống 500mg-600mg, ngày uống 3 lần, không nên quá 4 gram trong ngày. Riêng đối với người cao tuổi nên dùng liều thấp hơn do chức năng gan kém.

- Người thường xuyên uống rượu không nên dùng bừa bãi paracetamol, đặc biệt không nên uống thuốc gọi là “để ngừa nhức đầu, để uống rượu nhiều không say”! Paracetamol và rượu đều hại gan, sự kết hợp làm tăng độ nguy hại lên nhiều lần.