1. Nguyên nhân:
Chứng tỳ phế khí hư là những triệu chứng vì khí của 2 tạng tỳ và phế hư mà biểu hiện ra. Hễ là bệnh ho xuyễn khí hư liên quan đến tỳ, hoặc vì ăn uống, làm nhọc hại tỳ, tỳ hư liên quan đến phế đều có thể sinh ra chứng này.
2. Chứng trạng:
Ho lâu không khỏi, đàm nhiều loãng trắng, tiếng nói nhỏ, nhác nói, khí đoản, ít lực, cử động thì tăng thêm, sắc mặt trắng nhợt, ăn kém, bụng chướng, đại tiện lỏng, nặng thì mặt phù, chân tay phù; lưỡi nhợt rêu trắng, mạch tế.
3. Cơ chế bệnh sinh:
Tỳ là nguồn sinh khí, phế là chủ của khí, ho lâu phế hư, phế mất tuyên phát, túc giáng. Phế không phân bố được tân, thủy tụ lại thấp sinh ra, tỳ khí bị khốn đốn, vì thế tỳ không kiện vận được. Nếu ăn uống không chừng độ, tổn hại đến tỳ khí, thấp trọc sinh ở trong, tỳ không tán tinh, phế cũng vì đó mà mà hư tổn. Phế tỳ khí hư, thủy tân không được phân bố, đàm thấp do đó sinh ra, trở trệ khí cơ mà sinh ra chứng này.
Phế hư thì mất sự tuyên giáng, tỳ hư thì đàm thấp sinh ra ở trong cho nên ho lâu ngày không khỏi, đàm nhiều trong loãng. Tỳ phế khí suy thì tiếng yếu, ngại nói, khí đoản, ít lực, cử động thì tăng thêm. Khí hư thì huyết không lên nuôi dưỡng ở trên cho nên sắc mặt trắng, lưỡi nhợt. Tỳ khí hư không vận hoá được cho nên ăn kém. Trung tiêu khí cơ không lưu lợi thì bụng chướng, tỳ dương không tăng thấp trọc dồn xuống cho nên đại tiện lỏng. Phế chủ điều tiết đường nước, tỳ chủ vận hoá thủy dịch, phế tỳ suy tổn thủy thấp sinh ở trong tràn ra ngoài da, cho nên mặt phù, chân tay phù. Mạch tế là hiện tượng hư.
Điểm chính để chẩn đoán là: Ho xuyễn, kém ăn, bụng chướng, đại tiện lỏng, và cùng xuất hiện chứng khí hư.
4. Luận trị:
- Phép trị: Bổ tỳ ích khí.
- Phương dược:
* Sâm linh bạch truật tán (Hoà tễ cục phương):
| Liên nhục | Sa sâm | Bạch biển đậu | Nhân sâm | Sơn dược |
| Ý dĩ | Cát cánh | Bạch linh | Bạch truật | Cam thảo |
