(Phụ: Hoàng liên Hương nhu ẩm)
“Hoà tễ cục phương”
- Tổ thành: Hương nhu 1-3 đồng cân.
Bạch biển đậu 3 đồng cân.
Hậu phác 1-2 đồng cân.
- Cách dùng: Nguồn gốc phương này là tán tễ chế thành bột khô mỗi ngày dùng 3-5 đồng cân, sắc với nước uống lúc nguội. Gần đây thường dùng làm thang tễ, sắc nước uống. Trừ khi người bệnh có chứng trạng nôn mửa có thể dùng cho uống lúc nguội, còn lại nhất thiết uống lúc nóng, ngày uống 2 lần.
- Công dụng: Phát hãn, giải biểu, khử thử, hóa thấp, hòa trung.
- Chủ trị: Phương này dùng ở tiết quí hạ thu, dùng hợp với chứng phong hàn khách ở biểu, thử thấp vướng trở ở lý của các loại bệnh tật như chứng cảm mạo của tiết quí hạ thu và vị trường viêm, phong hàn khách ở biểu, có thể thấy: sợ gió, phát sốt, đau đầu, không có mồ hôi, mạch phù của biểu chứng. Thử thấp ở lý có thể thấy: tức buồn bằn trong ngực, ngại mệt, quá lắm thì nôn mửa, đau bụng ỉa chảy, rêu lưỡi trắng trơn, là chứng trạng của thấp trọc vướng trong.
- Giảng nghĩa của phương: Khí vị cay ấm của Hương nhu có tác dụng phát hãn giải biểu rất mạnh, đồng thời kiêm có thể lợi thấp, khử thử làm cho thành thuốc giải biểu thường dùng ngày nay đối với chứng thử thấp, Hương nhu và cái khổ ôn táo thấp của Hậu phác và kiện tỳ hòa trung của Bạch biển đậu, sau khi đã phối hợp với nhau sẽ làm cho phương này không còn là một giải biểu tễ đơn thuần, mà lại còn có tác dụng hóa thấp trệ, hòa trường vị, cho nên khi chữa trường vị viêm, lỵ amíp cũng như bệnh cảm nhiễm đường tiêu hóa ở tiết quí hạ, thu cũng thường lấy phương này làm cơ sở rồi tiến hành gia giảm.
- Cách gia giảm thường dùng: Khi ở ngoài có biểu tà lý thấp hóa nhiệt, chứng thấy sốt cao, miệng khát, rêu lưỡi trắng dầy hoặc rêu lưỡi tuy có trắng trơn mà ven đầu lưỡi hồng tươi, có thể bỏ Bạch biển đậu, gia Hoàng liên (tức bài Hoàng liên hương nhu ẩm). Khi ngực buồn bằn, bụng trướng, bụng đau rất rõ rệt có thể gia Mộc hương, Sa nhân, Hoắc hương, Chỉ sác. Khi thấy thấp trệ rất nặng mà có bụng đau, ỉa chảy, lý cấp hậu trọng có thể gia Mộc hương, Binh lang, Hoàng cầm, Hoàng liên.
- Phụ phương: Hoàng liên Hương nhu ẩm tức Hương nhu ẩm bỏ Bạch biển đậu gia Hoàng liên (nguyên phương có Bạch biển đậu nhưng lâm sàng thường bỏ đi không dùng) phạm vi thích ứng của phương này là ngoài có biểu hàn, trong có thấp nhiệt, cho nên lấy Hậu phác, Hoàng liên cùng phối ngũ để thanh nhiệt hoá thấp, so với Hương nhu ẩm là hóa thấp hòa trung cũng có chỗ không giống nhau. Hậu phác, Hoàng liên là vị thuốc chủ yếu để thanh hóa vị trường thấp nhiệt (thực nghiệm ghi nhận nó có tác dụng kháng khuẩn rộng khắp) khi đường tiêu hóa có cảm nhiễm mà thấy chứng Hậu thấp nhiệt thường dùng phương này.
