“Thương hàn luận”
- Tổ thành: Chi tử 2-4 đc
Đậu kỹ 2-4 đc
- Cách dùng: Nhất loạt ngày uống 1 tễ, sắc với nước chia 2 lần uống.
- Công dụng: Thấu tà, tiết nhiệt, trừ phiền, giải uất.
- Chủ trị: Chứng ở khí phần của ngoại cảm nhiệt bệnh ở thời kỳ đầu thấy có sốt, ngực buồn bằn, tâm bứt rứt, rêu lưỡi vàng, hoặc chất lưỡi hồng. Trong “Thương hàn luận” thì phương này chữa bệnh nhiệt ngoại cảm có các chứng: ra mồ hôi nhẹ, nôn mửa, sau khi hạ mà thấy hư phiền, không ngủ được, trong tim thổn thức.
- Giải nghĩa của phương: Phương này lấy cái khổ hàn của Chi tử để tả hỏa, tiết nhiệt trừ phiền, với cái thấu tà giải nhiệt của Đậu kỹ cùng phối ngũ. Cho nên đều có tác dụng tán tà ở biều, tiết nhiệt ở lý, trừ phiền ở trung, là phương tễ thanh khí nhiệt thường dùng. Nhưng khi ứng dụng cụ thể, thường trên cơ sở phương này thêm vào các dược vật thanh nhiệt giải độc, hóa thấp, lợi thấp, rất ít đơn độc sử dụng. Khi người bệnh ngoại cảm nhiệt nhập doanh huyết, cũng có thể trên cơ sở phương này thêm các dược vật thanh doanh lương huyết mà tiến hành trị liệu. Như Mạc cao phương (xem trửu hậu phương) chủ yếu do 2 vị Đậu kỹ và Sinh địa tươi tổ thành, cũng là phương tễ của phương này hợp dùng dược vật lương huyết. Cũng có học thuyết ôn bệnh chỗ nói về cách chữa “Nhập doanh , nhiễu khả thấu nhiệt chuyển khí”.
- Cách gia giảm thường dùng: Ngoại cảm nhiệt bệnh, nhiệt tại khí phần, mà biểu tà chưa sạch, có thể cùng dùng như Ngưu bàng tử và Bạc hà; miệng khô, miệng đắng, chất lưỡi hồng, râu lưỡi vàng là lý nhiệt rất thịnh, có thể thêm vào Liên kiều, Hoàng cầm. Họng đau, mũi chảy máu cam là vị nhiệt rất dữ, có thể thêm vào Ngân hoa, Lô căn. Ngực buồn bằn, uể oải, rêu lưỡi trơn là thấp nặng, có thể thêm vào Hậu phác, Bán hạ, Chỉ thực, Phục linh.
