(Xưa gọi là Bạch hổ thang)
Phụ: Thạch cao tri mẫu quế chi thang, Thạch cao tri mẫu thương truật thang,
Thạch cao tri mẫu nhân sâm thang
“Thương hàn luận”
- Tổ thành: Thạch cao 1-3 lạng
Tri mẫu 3-5 đc
Cam thảo 1-2 đc
Canh mễ 1 lạng
- Cách dùng: Nhất loạt ngày uống 1 tễ, sắc với nước, ngày chia làm 2 lần uống.
- Công dụng: Thanh khí nhiệt, tả vị hỏa, sinh tân, chỉ khát.
- Chủ trị: Khí nhiệt chứng của ngoại cảm nhiệt bệnh. Thấy sốt cao, phiền khát, đòi uống, mặt đỏ, ra mồ hôi nhiều, sợ nóng, mạch hồng đại hoặc hoạt sác, vị hỏa dẫn đến đau đầu, đau răng, mũi chảy máu cam, chảy máu chân răng.
- Giải nghĩa của phương: Phương này là phương tễ đại biểu của tân hàn thanh khí nhiệt. Trong phương lấy tân hàn thanh khí của Thạch cao và khổ hàn tả hỏa sinh tân của Tri mẫu làm bộ phận chủ yếu của tổ thành. Cam thảo, Canh mễ dưỡng vị hòa trung làm bổ trợ, cũng thanh tiết lý nhiệt, sinh tân chỉ khát mà tác dụng trừ phiền.
- Cách gia giảm thường dùng: Trước mắt khi sử dụng phương này để chữa chứng nhiệt ở khí phần của ngoại cảm nhiệt bệnh, thường là cùng phối ngũ với dược vật thanh nhiệt giải độc. Như khi chữa dịch viêm màng não ất hình (B), sẽ cùng phối ngũ với Đại thanh diệp, Bản lam căn. Khi chưa chảy máu chân răng, chảy máu cam, thường phối ngũ với dược vật lương huyết như Sinh địa tươi, Xích thược. Khi chữa phong thấp bại đau, thường phối ngũ với Thương truật; Quế chi, Canh mễ nhất thiết không dùng.
- Phụ phương:
1. Thạch cao tri mẫu quế chi thang (Bạch hổ quế chi thang): là thang trên gia Quế chi, nguyên chữa “Ôn ngược, mình không có mồ hôi nhưng nóng, xương khớp đau đớn, có khi nôn”. Trước mắt thường dùng phong thấp tính quan tiết viêm (nhiệt bại), thấy có phát sốt, sợ gió, mồ hôi ra, vật vã, miệng khát, lưỡi trắng cùng với khớp đốt sưng đau. Ngoài ra đối với chứng sốt cao ở mùa hạ, phiền khát, ra mồ hôi, sợ gió…cũng thường dùng phương này.
2. Thạch cao tri mẫu thương truật thang (Bạch hổ thương truật thang): tức là Thạch cao tri mẫu thang gia Thương truật. Nguyên trị thấp ôn nhiều mồ hôi, mình nặng, chân lạnh. Trước mắt cũng thường dùng ở phong thấp tính khớp đốt viêm và sốt cao ở mùa Hạ thu, thấy đến chứng hậu thấp khối nhiệt dữ dội, đầu nặng như cái bọc, phiền nhiệt, ngực buồn bằn, miệng khát không đòi uống, nhiều mồ hôi, khớp sưng đau, rêu lưỡi trắng trơn, chất lưỡi hồng.
3. Thạch cao tri mẫu nhân sâm thang (Bạch hổ nhân sâm thang): tức Thạch cao tri mẫu thang gia Nhân sâm, nguyên trị nhiệt bệnh ngoại cảm biểu tà đã giải, nhiệt dữ dội ở lý, chứng tân khí lưỡng thương, trước mắt có người dùng để trị chứng nhiệt thử ở trẻ em có hiệu quả nhất định.
