(Phụ: Thược dược thang, Khuẩn lỵ thảo dược phương) Thương hàn luận” Bạch đầu ông 5đc - 1 lạng
Hoàng bá 1-2 đc
Hoàng liên 1-2 đc
Tần bì 2-4 đc
1. Cúc dược thang: Gồm Hoàng cầm, Hoàng liên, Xích thược, Đương quy, Đại hoàng, Binh lang, Cam thảo, Mộc hương, Nhục quế tổ thành. Trị lỵ tật ỉa ra máu mủ, bụng đau, lý cấp hậu trọng. Trong thang có Tam hoàng tả hỏa giải độc, thường có thể khử trệ, phụ có Xích thược, Đương quy, Nhục quế hành huyết, “hành huyết thì ỉa ra máu tự khỏi”, Mộc hương, Binh lang điều khí “điều khí thì hậu trọng tự khử”, Cam thảo điều hòa các vị thuốc lại có tác dụng hoãn cấp chỉ thống. 2. Khuẩn lỵ thảo dược phương: Gồm Thiết diện thái, Địa cẩm thảo, Phượng vĩ thảo mỗi thứ đều 1 lạng tổ thành. Công năng thanh thấp nhiệt, lương huyết, giải độc, trị vi khuẩn tính lỵ tật, viêm ruột, phát sốt, ỉa chảy, đau bụng, ỉa ra máu mủ, lý cấp hậu trọng, khống chế chứng trạng và phân chuyển âm suất rất rõ ràng.
NHÂN TRẦN CAO THANG
(Phụ: Chi tử bá bì thang) “Thương hàn luận” Nhân trần 5đc - 1 lạng
Chi tử 3-5 đc
Đại hoàng 1-5 đc
Nhân trần ngũ linh tán coi trọng ở khử thấp lợi niệu, dùng ở hoàng đản mà đi ỉa phân nát là hợp. Bỏ Chi tử, Đại hoàng mà thêm Thương truật (hoặc Bạch truật), Phụ tử gọi là Nhân trần truật phụ thang hoặc gia Can khương, Phụ tử gọi là Nhân trần phụ tử can khương thang trị âm hoàng, sắc vàng mờ tối kiêm thấy sợ lạnh, ngực bĩ bụng trướng, miệng nhạt, ỉa nát, rêu lưỡi trắng trơn. Nhân trần tuy tính vị khổ hàn nhưng được cái ấm của Truật, Phụ, Khương có công lui hoàng lợi thấp mà không có cái hại khổ hàn làm tổn thương tỳ. Chi tử bá bì thang: Do Chi tử, Hoàng bá, Cam thảo, là ba thứ thuốc tổ thành coi trọng ở thanh thấp lợi niệu, chủ trị dương hoàng thân nhiệt, bụng không đầy trướng, đại tiện tự điều, cho nên trong phương không dùng Đại hoàng. ý nghĩa của việc dùng Hoàng bá và dùng Nhân trần cơ bản giống nhau (cũng có thể gia Nhân trần). Dùng Cam thảo tức hòa hoãn tính khổ hàn của Chi tử và Hoàng bá cũng có tác dụng thanh nhiệt giải độc.
