“Thiên kim phương”
- Tổ thành: Tê giác 3 phân - 1 đc
Sinh địa 5 đc - 1 lạng
Xích thược 2-4 đc
Đan bì 2-4 đc
- Cách dùng: Ngày uống 1 tễ.
- Công dụng: Thanh nhiệt giải độc, lương huyết tán ứ, thanh tâm.
- Chủ trị: Ngoại cảm nhiệt bệnh nhiệt nhập doanh huyết, tâm bào mà có sốt cao, thần chí không rõ ràng, động huyết (bao quát thổ huyết, nục huyết, tiện huyết), phát ban, phát chẩn, chất lưỡi hồng đỏ, mạch tế sác.
Trước mắt trên lâm sàng thường dùng ở cấp tính hoàng sắc, gan teo, hôn me gan, chứng đái độc ra máu, các loại chứng bại huyết, đinh nhọt tẩu hoàng và xuất huyết của huyết dịch bệnh, mà thuộc về huyết nhiệt.
- Giải nghĩa của phương: Phương này là phương tễ đại biểu của lương huyết giải độc, có rất nhiều phương tễ thanh doanh, lương huyết giải độc đều từ phương này xung hóa. Tê giác thì thanh tâm lương huyết giải độc, Sinh địa lương huyết dưỡng âm thanh nhiệt, làm bộ phận tổ thành chủ yếu của phương này. Phụ lấy Thược dược, Đan bì lương huyết tiết nhiệt, hoạt huyết tán ứ. Thuốc cần có 4 vị mà có thể thanh được nhiệt của doanh huyết, lại vừa có hiệu thanh tâm chỉ huyết. Thược dược ở phương này nhất loạt dùng Xích thược, lý do là bởi tác dụng lương huyết tán ứ của Xích thược so với Bạch thược thì tốt hơn. Chỗ dùng Sinh địa cũng là cớ bởi tác dụng lương huyết chỉ huyết rất mạnh. Tê giác quý giá nhưng sản lượng không nhiều cho nên thường lấy Ngưu hoàng do người chế tạo thành hoặc Sừng trâu dùng thay (cai trước lấy 1-2 phân cho vào uống, cái sau mỗi lần 5 đồng cân đến 1 lạng sắc nước uống).
- Cách gia giảm thường dùng: Nhiệt nhập tâm bào mà thấy thần chí hôn mê, có thể đồng htời ứng dụng Tử linh đơn, hoặc với Thạch xương bồ tươi, Trần đảm tinh, Thiên trúc hoàng cùng dùng. Khi kinh quyết thường dùng cùng An doanh ngưu hoàng hoàn, Chí bảo đan. Sốt dữ dội mà trpnhf độ hôn mê chưa sâu, có thể dùng Ngưu hoàng thanh tâm hoàn hoặc với Ngân hoa, Liên kiều, Hoàng liên, Hoàng cầm, Đại thanh diệp, Tử thảo cùng dùng để tăng cương tác dụng thanh nhiệt giải độc.
