“Dịch chẩm bất đắc”
- Tổ thành:
|
Thạch cao |
1-2 lg |
Tri mẫu |
2-4 đc |
|
Sinh địa |
5đc – 1 lg |
Xích thược |
2-4 đc |
|
Tê giác |
0,3-1 đc |
Huyền sâm |
2-4 đc |
|
Hoàng liên |
1-3 đc |
Liên kiều |
2-4 đc |
|
Chi tử |
2-4 đc |
Cam thảo |
0,8-1,5 đc |
|
Cát cánh |
1-2 đc |
Đan bì |
2-4 đc |
|
Hoàng cầm |
2-4 đc |
Trúc diệp |
1-2 đc |
- Cách dùng: Sắc với nước, chia làm 2 lần uống, Thạch cao sắc trước, sau khi đun sôi mươi phút thì cho các vị thuốc khác vào. Tê giác mài với nước cho vào sau, hoặc dùng Ngưu hoàng nhân tạo hoặc 1 lạng Ngưu giác thay dùng.
- Công dụng: Thanh nhiệt giải độc, tả hỏa lương huyết, dưỡng âm.
- Chủ trị: Nhất thiết các chứng đại nhiệt hỏa thịnh, như đột phát cao nhiệt, thần mờ mịt cuồng thao, đầu đau như phá, phát ban, mửa nục, co quắt kinh quyết, lưỡi đỏ, môi khô sáp. Trước mắt đối với viêm màng não B, lưu hành tính viêm màng não tuỷ sống, chứng bại huyết, thường lấy phương này chữa chạy.
- Giải nghĩa của phương: Phương này là tổng hợp dược vật của 3 phương: Thạch cao tri mẫu thang, Tê giác địa hoàng thang, Hoàng liên giải độc thang mà thành. Cho nên đều có tác dụng đại thanh khí nhiệt, tả vị hỏa của Thạch cao tri mẫu thang, lương huyết giải độc của Tê giác địa hoàng thang và tả hỏa giải độc của Hoàng liên giải độc thang. Do đó ở “Ôn nhiệt kinh vĩ” khi luận thuật về phương này có nói: “Thử thập nhị kinh tiết hỏa chi dược dã…Trọng dụng vu Thạch cao, trực nhập vị kinh, sử kỳ phủ bố vu thập nhị kinh, rĩ thoái kỳ dâm nhiệt, tá rĩ Hoàng liên, Tê giác, Hoàng cầm tiết tâm phế chi hỏa vu thượng tiêu; Đan bì, Chi tử, Xích thược tiết can kinh chi hỏa; Liên kiều, Huyền sâm giải tán phù du chi hỏa; Sinh địa, Tri mẫu ức dương phù âm, tiết kỳ cang thậm chi hỏa nhi cứu dục tuyệt chi thuỷ;…thử đại hàn giải độc chi tễ, trọng dụng Thạch cao, tắc thậm giả tiên bình, nhi chư kinh chi hỏa tự vô bất an lữ”.
- Cách gia giảm thường dùng: Nhiệt độc tính thịnh, phát ban hoặc sắc da đỏ bầm, gia Đại thanh diệp, Tử thảo để thanh huyết nhiệt, lương huyết tán ứ; như khi thấy kinh quyết, co quắp, gia vào Cương tàm, Thuyền y, Thạch xương bồ tươi là thuốc tức phong khai khiếu, cũng có thể cùng dùng với Chi bảo đan hoặc An cung ngưu hoàng hoàn. Nếu thấy nhiệt uất phát hoàng (hoàng đản) có thể gia vào Long đởm thảo, Nhân trần, Hoàng bá để tả can đởm thấp nhiệt.
