“Hòa tễ cục phương”
-Tổ thành:
|
Đại hoàng |
20 lg |
Hoàng cầm |
10 lg |
|
Mang tiêu |
20 lg |
Bạc hà diệp |
10 lg |
|
Cam thảo |
20 lg |
Liên kiều |
40 lg |
|
Chi tử |
10 lg |
|
|
- Cách dùng: Tễ lượng kể trên là tỷ lệ tễ lượng nguyên phương chế thành bột khô tán tễ. Hiện nay tại lâm sàng thường dùng thuốc chế sẵn ở các hiệu thuốc đông y. Mỗi lần uống từ 3-6 đồng cân cho vào túi sắc, ngày một hai lần, hoặc gia Trúc diệp 1 đồng cân, một ít mật ong cùng sắc uống. Trẻ êm và sơ sinh lượng dùng liệu mài giảm. Cũng có thể lượng vừa phải của phương này làm thang tễ, ngày uống 1 tễ, chia 2 lần uống.
- Công dụng: Thanh nhiệt giải độc, tả hạ thông tiện.
- Chủ trị: Ngoại cảm nhiệt bệnh, phế vị nhiệt thịnh, thấy có sốt cao, mặt đỏ, đầu đau, hầu họng sưng đau, miệng lưỡi lở loét, răng đau mũi chảy máu, ngực cách phiền nhiệt, đại tiện bế kết hoặc không thoải mái, rêu lưỡi vàng, mạch hoạt sác.
- Giải nghĩa của phương: Phương này là phương tễ đại biểu trị thượng tiêu thấp nhiệt, trung tiêu táo thực. Trong phương lấy Liên kiều, Chi tử, Hoàng cầm để khổ hàn tiết nhiệt, cùng dùng với Đại hoàng, Mang tiêu tả thực công hạ, đuổi tà nhiệt theo đại tiện mà ra, trừ táo thực ở trung tiêu. Lấy Bạc hà tân lương sơ tán uất nhiệt ở thượng tiêu. Do đó phương này tuy đã dùng Đại hoàng, Mang tiêu coa tác dụng thông tiện tả hạ, thuộc ở phạm vi tả hạ pháp, nhưng theo ở phối ngũ tổ thành và tỷ lệ tễ lượng mà phân tích thì mục đích chủ yếu sử dụng của phương này ở thanh nhiệt tả hỏa, mà tả hạ thông tiện, chỉ là tiết tà ra ngoài, đưa đến tác dụng giải quyết căn bản. Cho nên có tên là Lương cách tán.
- Cách gia giảm thường dùng: Phương này thường dùng thuốc đã chế thành cho vào túi sắc, trước mắt khi trị bệnh cấp tính túi mật viêm, sỏi mật thường trên cơ sở phương này tiến hành gia giảm, như khi thấy vàng da thêm Nhân trần, Quảng uất kim; Khi thấy sườn ngực chướng đau gia Sài hồ, Xuyên luyện tử, Diên hồ sách; Khi có sỏi mật thì gia Kim tiền thảo, Hổ trượng, Chỉ sác. Ngoài ra, đối với bệnh viêm não B, viêm màng não lây lan, khi thấy bí ỉa, vật vã cũng có thể trên cơ sở phương này gia vào Đại thanh diệp, Bản lam căn, Bồ công anh để thanh nhiệt giải độc, tả hỏa.
