“Thương hàn luận”
- Tổ thành: Đại hoàng 2-3 đc
Mang tiêu 3-5 đc
Cam toại 2-3 đc (nghiền nhỏ)
- Cách dùng: Sắc với nước uống, sau khi đã đun sôi nước, cho Đại hoàng vào, đun sau khi sôi lại thì có thể bỏ bột Mang tiêu, Cam toại vào, giữ ấm rồi chia ra mà uống. Nhất loạt lần uống trước 1/2, sau 1 đến 2 giờ chưa thấy oả ra thì lại uống, nếu ỉa được thì thuốc thừa không uống.
- Công dụng: Tả nhanh chóng, trục thủy.
- Chủ trị: Phạm vi thích ứng của phương này là nước và sốt giúp nhau kết lại ở chứng “Kết hung” tức là “Không đi ỉa 5-6 ngày, trên lưỡi khô mà khát, về giờ thân hàng ngày đã có sốt về chièu nhẹ, từ phía dưới tim đến bụng dưới đầy cứng mà đau, không thể gần được”. Trước mắt thường dùng ở tắc ruột nghiêm trọng, xoang ruột chứa dịch rất nhiều.
- Giải nghĩa của phương: Phương này dùng Đại hoàng, Mang tiêu, Cam toại đều là dược vật tả hạ rất kịch liệt, cho nên là tuấn tả trục thủy tễ. Trong đó Đại hoàng và Mang tiêu là nhằm vào phân táo kết nóng ở trong ruột. Cam toại là nhằm vào nước uống đình kết ở ngực bụng, cho nên phương này có thể công hạ “tòng tâm hạ chí tiểu phúc cạnh mãn nhi thống bất khả cận giả” đích “kết hung chứng”. Đây cũng là chỗ khác nhau với Đại thừa khí thang là rửa sạch kết nhiệt ở trường vị. Ngoài chỗ khác nhau đó ra, tác dụng tả hạ của phương này so với Đại thừa khí thang thì kịch liệt, lại tại ở trong có nước uống, cho nên dùng thêm Cam toại để trục thủy. Do đó, tiền nhân cho rằng chỗ phân biệt giữa 2 phương là: Đại thừa khí chủ trong ruột có phân táo, Đại hãm hung chủ dưới tâm có thủy ẩm. Nhưng chứng của Đại hãm hung với chứng của Đại thừa khí lại có chỗ cũng giống nhau là đều thuộc thực nhiệt kết ở lý, trong ruột có kết nhiệt của phân táo. Cho nên đều dùng Đại hoàng, Mang tiêu. Trước mắt ở trên lâm sàng đối với tắc ruột nghiêm trọng, trong xoang ruột tích dịch rất nhiều, dùng Thừa khí thang gia Cam toại kết quả chữa sẽ rất tốt. Ngoài đây ra, phương này là tuấn ta trục thủy tễ, khi sử dụng ở lâm sàng tất cần quan sát cẩn thận thêm đề phòng sai sót.
