(Phương kinh nghiệm của Thiên tân Nam khai y viện)
- Tổ thành:
|
Cam toại bột |
2-3 phân |
Hậu phác |
0,5-1 lg |
|
Đào nhân |
3 đc |
Đại hoàng |
3-8 đc |
|
Xích thược |
5 đc |
Mộc hương |
3 đc |
|
Sinh ngưu tất |
3 đc |
|
|
- Cách dùng: Sắc với nước uống, dùng ở lúc tắc ruột, tốt nhất là dùng ống bơm vào dạ dày, trước lúc đưa thuốc vào cần làm giảm áp ở trường vị trước 1 đoạn thời gian, làm cho chỗ phía trên đường tiêu hóa ở trạng thái hư không, có lợi cho việc phát huy tác dụng công hạ của dược vật. Sau khi giảm áp ở trường vị, nước thuốc đã sắc tốt rồi đổ một lần hoặc chia 2 lần bơm vào (khoảng cách giữa 2 lần bơm là 30-60 phút). Nhưng bơm Cam toại cần bỏ toàn bộ vào nước thuốc dùng để bơm vào ở lần thứ nhất. Sau khi bơm vào đóng kín vị quản rừ 2 đến 3 giờ, theo dõi chặt ché diễn biến của bệnh tình. Nếu có cảm giác ác tâm, có thể dùng kim châm huyệt Túc tam lý, Nội quan (hoặc có thể dùng Atropin tiêm vào huyệt), không cần làm cho nước thuốc nôn ra. Nhất loạt sau khi uống thuốc từ 2-3 giờ thấy tiếng ruột kêu tăng lên hoặc có khi muốn ỉa, có thể kết hợp phép dẫn nước vào ruột để dụ đường bài tiện.
- Công dụng: Hành khí hoạt huyết, trục thủy công hạ.
- Chủ trị: Căn cứ vào kinh nghiệm của Nam khai y viện, phương này thích hợp ở tắc ruột hình thái nặng, xoang ruột tích dịch rất nhiều. Cụ thể mà nói đã có 2 loại tình huống:
+ Đối với thời kỳ đầu của ruột xoắn (nữu chuyển), lồng ruột (tầng điệp), thoát vị ruột gây chèn ép (kiêm đốn tích sán), vướng trở chỗ ruột trên cao, có vướng trở ruột do dính gây trói hẹp lại (hữu giảo trách khu nỗ đích niêm liên tính trường cạnh trở), và có bệnh trình rất dài, bụng trướng nghiêm trọng của đơn thuần tính vướng trở ở ruột, đều có thể lấy phương này tiến hành trị liệu. Nếu sau khi sử dụng phương này trị liệu, theo dõi chặt chẽ từ 6-24 giờ, khi bệnh tình không thấy khống chế mà chứng trạng không hoãn giải đáng kể, phải đổi dùng cách chữa bằng thủ thuật ngoại khoa.
+ Đối với nhất loạt tắc ruột do dính, tắc ruột do động lực tính, tắc ruột do giun đũa và tắc ruột do cục phân chắn tác, kết hạch (lao) ở xoang bụng, đều có thể dùng phương này để chữa. Nhưng nếu trải qua 12-32 giờ, hoặc sau trên 3 lần công hạ vẫn chưa thấy hiệu quả, cần nghĩ đến thủ thuật trị liệu. Cũng dùng ở viêm tuyến tuỵ, viêm ruột thừa sau khi thủng lỗ gây ra liệt ruột làm tắc ruột.
- Giải nghĩa của phương: Tổ thành của phương này có thể chia ra làm 3 bộ phận hoạt huyết, hành khí, và công hạ.
Đào nhân, Xích thược, Ngưu tất dùng để hoạt huyết khứ ứ (dùng Ngưu tất sống có thể khử ác huyết). Xuyên phác và Mộc hương khoan trung hạ khí, hành khí thông trệ. Cam toại, Đại hoàng công hạ trục thuỷ. Cái chỗ cần hoạt huyết hành khí là vì đã có lợi cho công thủy. Cái chỗ cần hành khí, hoạt huyết là vì đã có lợi cho công hạ mà công hạ là làm cho cái tắc được thông, lại có lợi cho vận hành khí huyết và khôi phục công năng của ruột. Trong phương này chưa dùng Mang tiêu, có thể do tác dụng tả hạ của Cam toại là mạnh mẽ hơn so với Mang tiêu, mà phạm vi thích ứng lại là xoang ruột tích dịch rất nhiều, cho nên không dùng Mang tiêu.
