Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ

(ĐTĐ) – Mặc dù cùng có chung một nguyên lí sinh bệnh nhưng thoát vị đĩa đệm ở cột sống cổ tỏ ra nguy hiểm hơn nhiều so với ở thắt lưng, vì ở vùng này, tủy sống có nhiều trung tâm quan trọng. Giống như ở thắt lưng, không phải thoát vị đĩa đệm cột sống cổ nào cũng gây ra bệnh. Trong một nghiên cứu, người ta chụp cộng hưởng từ (MRI) cho tất cả những người khỏe mạnh, không bị bịnh gì, không có triệu chứng gì của một ngôi làng. Rất nhiều người trong số đó có những khối thoát vị đĩa đệm cột sống cổ to đùng mà chẳng có biểu hiện gì cả.
 

Điều kiện đầu tiên để khối thoát vị của đĩa đệm cột sống cổ có thể gây ra bệnh là phải có hẹp ống sống cổ bẩm sinh. Ống sống cổ chỉ cần hẹp tương đối, nếu không có khối thoát vị thì vẫn còn đủ chỗ cho tủy sống và các rễ thần kinh nên không có triệu chứng gì cả, khi có khối thoát vị, tủy sống hoặc rễ thần kinh bị chèn ép gây ra bệnh. Còn khi ống sống rộng đủ chỗ cho cả tủy, các rễ thần kinh cùng với khối thoát vị chung sống hòa hoãn với nhau thì ta được “yên thân”.

TRIỆU CHỨNG CỦA THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM CỘT SỐNG CỔ.

Biểu hiện của thoát vị đĩa đệm cột sống cổ thường được chia thành hai nhóm: nhóm bệnh lí rễ và nhóm bệnh lí tủy.

Ở nhóm bệnh lí rễ (chèn ép và thương tổn ở ngoại biên), biểu hiện nổi bật thường là đau và tê. Đau cổ gáy, thường lan ra vai và xuống tay, làm hạn chế vận động của tay khi đưa ra sau (gãi sau lưng) hoặc lên cao (chải đầu). Đôi khi đau lan ra cả một vùng da đầu. Thông thường đau nhức nhối, khó chịu nhưng đôi khi đau biểu hiện giống như mỏi, mơ hồ và không rõ ràng. Đôi khi đau tăng lên hoặc giảm đi ở một tư thế nhất định nào đó. Có những người chỉ có giơ tay lên thì mới hết đau, do vậy, chúng ta luôn thấy họ đưa một tay lên đầu. Ở nước ta, rất nhiều người bệnh có biểu hiện đau ở một bên thành ngực hoặc ở vùng cột sống giữa hai bả vai, dấu hiệu này ít có ở Âu Mỹ.

Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ

Hình 1: Hình ảnh tiêu bản khối thoát vịa đĩa đệm cột sống cổ chèn ép vào tủy (nguồn: internet). 

Tê thường hay thấy ở vùng cẳng tay, bàn tay và các ngón tay, tăng lên sau khi làm việc nhiều hoặc lái xe gắn máy. Nếu các ngón tay bị tê, người bệnh sẽ có cảm giác khác lạ khi cầm nắm các đồ vật thường dùng. Có nhiều kiểu tê, tê bì, tê châm chích, tê rần rần… Có một kiều tê mà thường vẫn gọi là đau cháy. Khi bị đau cháy, người bệnh không thể mặc áo hay để vật gì chạm vào vùng đau do cảm giác vùng đó sẽ giống như lửa đốt, thậm chí, chỉ cần gió thổi qua thôi thì người bệnh đã có thể lên cơn đau đớn.

Nhiều người có yếu cơ nhưng ít khi tự nhận biết được. Chỉ đến khi yếu nhiều, không còn cầm nắm chắc, viết, cầm đũa hoặc gài nút áo khó khăn thì mới nhận ra. Khi bệnh nặng có thể có teo một số cơ ở tay, cầm vật gì hay bị rớt, chữ kí bị thay đổi hoặc không thể kí tên được, dẫn tới những rắc rối khó giải quyết với ngân hàng.

Ở nhóm bệnh lí tủy (chèn ép và thương tổn ở trung ương), biểu hiện nổi bật thường là tê và yếu liệt. Tê thường bắt đầu ở vùng thân mình, đặc biệt ở vùng bụng trước, sau đó là hai chân và hai tay. Chân thường yếu trước hai tay làm cho người bệnh hay bị rớt dép hoặc dễ vấp ngã. Khi yếu nhiều, có thể thấy các thớ cơ rung lên mỗi khi đụng vào hoặc gắng sức. Khi bệnh nặng, người bệnh đi lại khó khăn, hai tay cũng không còn làm việc bình thường được nữa, tiểu khó và thường bị táo bón, hay cảm thấy thiếu hơi hoặc khó thở.

Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ

Hình 2: Hình ảnh khối thoát vị trên mặt phẳng ngang. 

Khi người bệnh thoát vị đĩa đệm cột sống cổ đi lên xuống cầu thang hay bị mệt, hoặc leo được mấy bậc cầu thang, hoặc đạp xe đạp được một khúc thấy hai chân mỏi rã rời, có khi đi hay bị vấp ngã, hay bị rớt dép, cảm thấy khó điều khiển hai chân… người bệnh cần báo ngay cho bác sĩ vì đó có thể là dấu hiệu của bệnh lí tủy trong thoát vị đĩa đệm cột sống cổ.

Nhiều người bệnh có biểu hiện của cả bệnh lí rễ lẫn bệnh lí tủy, tức là bao gồm cả hai nhóm triệu chứng mô tả ở trên.

Các phương pháp chữa bệnh được chia thành hai nhóm: bảo tồn (điều trị nội khoa) và can thiệp ngoại khoa.

ĐIỀU TRỊ BẢO TỒN THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM CỘT SỐNG CỔ.

Khi chưa có dấu hiệu của thương tổn thần kinh trong bệnh lí rễ hoặc chưa có biểu hiện của bệnh lí tủy, các bác sĩ sẽ áp dụng các biện pháp điều trị bảo tồn gồm vật lí trị liệu và dùng thuốc. Các loại thuốc kháng viêm, giãn cơ và giảm đau thường được các bác sĩ lựa chọn.

Kéo cột sống cổ là một phương pháp khá hiệu quả nhưng đòi hỏi người bệnh phải kiên trì. Xoa nắn (chiropractic) bởi các chuyên gia thực thụ (chứ không phải trong các tiệm massage chuyên mát gần), và các bài tập cũng mang lại hiệu quả khá khả quan. Các phương pháp “cao cấp” khác, phải thực hiện tại phòng tập bởi chuyên gia thực hiện, như sóng ngắn, siêu âm, laser ngoài da, kích thích điện… mang lại hiệu quả rất cao.

Tiêm thấm vùng cổ cũng thường được áp dụng khi bệnh nhân chỉ có đau mà không có thương tổn thần kinh. Các thủ thuật áp dụng ở vùng này sẽ khó khăn hơn nhiều so với vùng lưng vì tại vùng cổ có quá nhiều các cấu trúc quan trọng mà chỉ cần xâm phạm là có thể gây ra thảm họa.

Giảm áp đĩa đệm bằng laser qua da (PLDD) hoặc sóng radio cao tần được một số bác sĩ đề cao. Các phương pháp này có vài hiệu quả nhất định nhưng thường được chỉ định cho các trường hợp vẫn còn có thể bảo tồn. Đối với các trường hợp đã có chỉ định mổ, nhất là khi khối thoát vị đã xé rách dây chằng dọc sau, các phương pháp này không được phép áp dụng vì có thể gây ra các biến chứng rất nặng nề.

Các phương pháp tiêm thấm, phong bế và giảm áp đĩa đệm chỉ dùng để giảm đau và được coi là một biện pháp điều trị bảo tồn, dùng để giảm đau và không triệt để.

CHỈ ĐỊNH MỔ THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM CỘT SỐNG CỔ.

Khi người bệnh đã có thương tổn thần kinh biểu hiện bằng yếu cơ, teo cơ, giảm hoặc mất cảm giác hoặc có thương tổn thần kinh biểu hiện trên điện cơ hoặc điện thế gợi, hoặc khi người bệnh đã có biểu hiện của bệnh lí tủy, điều trị ngoại khoa cần được xét đến.

Giống như đối với thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, chỉ định mổ do đau thường do người bệnh quyết định. Đó là khi đau làm giảm hoặc mất khả năng làm việc, sinh hoạt, làm ảnh hưởng nhiều đền cuộc sống của người bệnh. Hoặc khi đau mà không điều trị được bằng các phương pháp giảm đau không mổ khác.

Có một chỉ định phẫu thuật nữa, là khi trên hình ảnh cộng hưởng từ có hình ảnh thương tổn tủy và phù tủy, đặc biệt là khi có phù tủy tiến triển, cho dù lâm sàng chưa có những dấu hiệu quan trọng, nếu có sự nghi ngờ với khả năng cao là hiện tượng đó do khối thoát vị đĩa đệm gây ra, thì cần phải được chỉ định mổ sớm.

CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT.

Lấy đĩa đệm thông qua một cây kim xuyên qua da được kiểm soát dưới màn hình máy chiếu Xquang cũng được một số bác sĩ ưa chuộng, gọi là PCD (Percutaneous Cervical Discectomy. Tuy nhiên, đây là phương pháp “mù” do bác sĩ không thể theo dõi trực tiếp mà chỉ phán đoán dựa trên hình ảnh chiếu Xquang. Nó được coi là một phương pháp phẫu thuật không triệt để. Ngày nay, hầu như còn rất ít nơi áp dụng.

Các phương pháp phẫu thuật nội soi dành cho thoát vị đĩa đệm cột sống cổ hiện nay vẫn chưa đạt được sự hoàn hảo cần thiết tuy kết quả có khá hơn phương pháp nêu trên. Nội soi có thể giúp lấy hết khối thoát vị đĩa đệm, giải ép cho tủy và rễ thần kinh, nhưng nội soi không xử lí được vùng mổ sau khi lấy toàn bộ đĩa đệm và khối thoát vị. Hiện nay, một số nghiên cứu đang tập trung vào vấn đề này. Hi vọng trong một tương lai không xa sẽ có những giải pháp kĩ thuật giúp cho nội soi trở thành biện pháp điều trị phẫu thuật thật sự hiệu quả cho thoát vị đĩa đệm cột sống cổ, giống như đối với thoát vị đã đệm cột sống thắt lưng như hiện nay.

Vi phẫu thuật là biện pháp triệt để và hiệu quả nhất trong mổ thoát vị đĩa đệm cột sống cổ. Hiện nay vi phẫu thuật được coi là tiêu chuẩn vàng cho điều trị phẫu thuật thoát vị đĩa đệm cột sống cổ. Kĩ thuật mổ ACDF (Anterior Cervical Discectomy and Fusion – mổ lấy đĩa đệm, ghép xương cột sống cổ lối trước) là một kĩ thuật kinh điển tuy còn một số khiếm khuyết, như hạn chế vận động cổ sau mổ, gia tăng khả năng xuất hiện thêm các thoát vị đĩa đệm ở các đĩa kế cận chỗ mổ… Thay đĩa đệm có khớp (cử động được) TDR (Total Disc Replacement) là một kĩ thuật không có gì khó khăn nhưng nó mang lại lợi ích rất cao, dù có một số chống chỉ định. Ngoài ra, chi phí rất cao để thay đĩa đệm động toàn phần là một trở ngại lớn.

Trước đây, nhiều bác sĩ mổ thoát vị đĩa đệm cột sống cổ bằng đường mổ lối sau, giống như mổ thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng. Tuy nhiên, do cấu trúc tủy sống ở cổ, phẫu thuật đường này rất dễ gây ra những biến chứng mang tầm vóc của thảm họa, nên hầu hết các bác sĩ đã không còn chỉ định mổ đường này. Hiện nay chỉ những trường hợp thpát vị đĩa đệm cổ sang bên và ra ngoài lỗ liên hợp mới được các bác sĩ chỉ định mổ đường này. Tuy nhiên, loại thoát vị đĩa đệm này rất ít gặp ở vùng cổ, do đặc điểm giải phẫu của các đốt sống cổ có một cấu trúc gọi là mỏm móc, ngăn chặn không cho khối thoát vị vỡ ra ngoài.

PHÒNG NGỪA THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM CỘT SỐNG CỔ.

Giống như ở cột sống thắt lưng, tập luyện thể thao, sống trong một môi trường trong sạch, thường xuyên vận động, tránh ngồi lì một chỗ và đừng để cho mình trở thành béo phì sẽ giúp cho Quí Vị tránh được căn bệnh này.

BS. Võ Xuân Sơn
Phòng khám Quốc tế EXSON 
Bài viết của: Điều Trị Đau Clinic
Biên tập: BS Mai Trung Dũng | Bác sĩ chuyên khoa cấp II (Đại học y Hà hội - 2015) | Trưởng Khoa Phục hồi chức năng Bệnh viện Quân y 354 | Uỷ viên BCHTW Hội Phục hồi chức năng Việt Nam
2866 bài viết