Đau dây thần kinh chẩm, chẩn đoán và điều trị – HHK

Đau dây thần kinh chẩm, chẩn đoán và điều trị – HHK

Đau dây thần kinh chẩm, chẩn đoán và điều trị

Đau dây thần kinh chẩm, chẩn đoán và điều trị

1. Khái niệm

Đau đầu vùng chẩm còn được gọi là đau đầu Arnold (Arnold’s neuralgia). Hiệp hội đau đầu quốc tế IHS (internantional headache society) định nghĩa đau đầu vùng chẩm là những cơn đau kịch phát như dao đâm ở phần sau của hộp sọ tương ứng với đường đi và phân bố của các dây thần kinh chẩm lớn và chẩm bé, có thể một hoặc hai bên.

Vị trí đau điển hình đau từ vùng ụ chẩm lan dọc lên phía đỉnh đầu thuộc đường đi và phân bố của các thần kinh chẩm lớn GON (greater occipital nerve), thần kinh chẩm bé LON (lesser occipital nerve) hoặc thần kinh chẩm thứ 3 TON (third occipital nerve). Cơn đau khởi phát đột ngột, kéo dài khoảng 1-3 ngày, thường một bên. Đây là tình trạng bệnh lý rất thường gặp, IHS ước tính có khoảng 5% dân số ở độ tuổi trưởng thành mắc chứng này.

Đau dây thần kinh chẩm, chẩn đoán và điều trị – HHKĐau dây thần kinh chẩm, chẩn đoán và điều trị – HHKĐau dây thần kinh chẩm, chẩn đoán và điều trị – HHK

Hình 1. Giải phẫu dây thần kinh chẩm.

Đau dây thần kinh chẩm là một nguyên nhân gây đau đầu thường gặp, dây thần kinh chẩm xuất phát từ đốt sống cổ thứ hai và thứ ba (C2,C3). Cơn đau điển hình thường bắt đầu tại nền sọ ngay vùng gáy và có thể đau lan tới vùng sau mắt, phía sau, phía trước và phía bên đầu.

2. Nguyên nhân

Về nguyên nhân, đa số các trường hợp đau Arnold đều tự phát, không rõ nguyên nhân, nhiều trường hợp đau thần kinh chẩm do căng cơ cổ mãn tính. Trong một số trường hợp, người ta tìm thấy một số nguyên nhân bao gồm: chấn thương, viêm khớp đốt sống cổ C2, đau thần kinh sinh ba cùng bên, xung đột thân kinh mạch máu giữa ĐM tiểu não sau dưới với rễ thần kinh C1/C2, thông động tĩnh mạch màng cứng vùng C1/C2, các khối u phần mềm vùng C1/C2, viêm đốt sống cổ C2, thoái hoá đốt sống cổ cao, u mạch thể hang trong tuỷ cổ….

Đau thần kinh chẩm không có nguyên nhân (nguyên phát), có nguyên nhân (thứ phát). Bệnh gọi là thứ phát khi có liên quan đến một bệnh nền như: u, chấn thương, nhiễm trùng, bệnh hệ thống hoặc xuất huyết.

Những nguyên nhân dưới đây có thể gây đau dây thần kinh chẩm:

– Viêm xương khớp của cột sống cổ cao.

– Chấn thương các dây thần kinh chẩm lớn và / hoặc chẩm nhỏ.

– Các dây thần kinh chẩm lớn và / hoặc chẩm nhỏ hoặc rễ cổ C2 và / hoặc C3 bị chèn ép do thay đổi thoái hoá cột sống cổ.

– Bệnh đĩa đệm cột sống cổ.

– Khối u ảnh hưởng đến rễ thần kinh C2 và C3.

– Gout.

– Bệnh đái tháo đường.

– Viêm mạch máu.

– Nhiễm trùng.

3. Triệu chứng

Các triệu chứng bao gồm đau liên tục, rát bỏng, hay bưng bưng (đau thành nhịp), kèm xen kẽ những cơn đau nhói, đau như điện giật. Cơn đau thường được mô tả giống chứng đau nửa đầu Migraine và đau đầu cụm (Cluster headaches). Cơn thường bắt đầu tại nền hộp sọ và có thể đau lan sang phía sau hay dọc theo phần bên đầu.

Một số bệnh nhân cảm thấy đau phía sau mắt cùng bên bị ảnh hưởng. hầu hết bệnh nhân thường đau ở một bên đầu, nhưng cũng có thể ảnh hưởng đến cả hai bên đầu. Ở vài người, cử động cổ có thể gây đau. Da đầu có thể trở nên nhạy cảm đau, và thậm chí chải tóc cũng có thể làm tăng cơn đau.

4. Chẩn đoán

Theo IHS, tiêu chuẩn chẩn đoán đau đầu do tổn thương thần kinh chẩm bao gồm:

A

Đau đầu một hoặc hai bên, kèm theo một trong các tiêu chuẩn từ B-E

B

Đau đầu vùng chẩm theo vị trí phân bố của GON, LON, TON

C

Các triệu chứng đau có 2 trong 3 tính chất sau

1. Cơn đau tái phát có tính chất kịch phát, kéo dài vài giây đến vài phút

2. Đau dữ dội

3. Đau chói như dao đâm, bị cắt hay bị bắn

D

Đau kèm theo với 2 tính chất sau

1. Đau tăng lên dữ dội khi có những kích thích vô hại ở vùng da đầu hoặc tóc

2. Một hoặc hai tính chất sau:

a. Co cứng da đầu vùng đau

b. Có biểu hiện giật cơ vùng thần kinh chẩm lớn hoặc vùng tương ứng đốt sống cổ C2

E

Triệu chứng đau cải thiện rõ khi sử dụng thuốc gây tê tại chỗ

F

Triệu chứng không cải thiện khi sử dụng các phương pháp ICHD-3 khác

Đau dây thần kinh chẩm, chẩn đoán và điều trị – HHK