Phương pháp Châm cứu

(ĐTĐ) – Châm là dùng kim châm vào huyệt, cứu là dùng sức nóng cứu lên huyệt để gây kích thích đạt tới sự phản ứng của cơ thể nhằm mục đích điều trị bệnh.

 

Tác dụng của châm cứu theo Y học cổ truyền:

– Lập lại cân bằng âm dương: Điều trị bằng châm cứu là nhằm điều hòa lại cân bằng âm dương. Cụ thể là: nếu chính khí hư thì phải bổ, tà khí thực thì phải tả, bệnh nhiệt thì châm, bệnh hàn thì cứu.

– Điều hòa hoạt động bình thường của hệ kinh lạc: Trong đường kinh có kinh khí vận hành để điều hòa dinh dưỡng làm con người luôn khỏe mạnh và thích ứng được với hoàn cảnh bên ngoài. Bệnh tật phát sinh gây bế tắc sự vận hành của kinh khí, châm cứu vào các huyệt trên đường kinh để loại trừ tác nhân gây bệnh ra ngoài (gọi là khu tà).

Tác dụng và cơ chế tác dụng theo học thuyết thần kinh:

Theo học thuyết thần kinh, đường đi của kinh mạch phần lớn trùng với đường đi của các dây thần kinh.  Theo các nghiên cứu về thần kinh có thể chia huyệt thành 3 loại:

– Loại thứ nhất tương ứng với các điểm vận động của cơ.

– Loại thứ hai, nằm trên vùng tập trung các sợi thần kinh bề mặt bắt chéo nhau trên một mặt phẳng nằm ngang.

– Loại thứ ba, nằm trên các đám rối thần kinh bề mặt. Cả 3 loại huyệt nhìn chung đều là nơi tập trung rất nhiều các đầu mút thần kinh (thụ cảm thể), châm cứu là một kích thích gây ra một cung phản xạ mới có tác dụng ức chế hay phá vỡ cung phản xạ bệnh lý. Vogralic và Kassin (Liên xô cũ) căn cứ vào vị trí tác dụng của nơi châm cứu đã để ra 3 loại phản ứng của cơ thể, trên cơ sở này giải thích cơ chế tác dụng của châm cứu:

Phản ứng tại chỗ:

Châm cứu vào huyệt là một kích thích gây một cung phản xạ mới có tác dụng ức chế cung phản xạ bệnh lý như: làm giảm đau, giảm co thắt cơ. Cơ chế được giải thích bằng Hiện tượng chiếm ức chế trội của Ukhơtômxki:

– Theo nguyên lý hiện tượng chiếm ức chế trội của Ukhơtômxki thì trong cùng một thời gian ở một nơi nào đó của hệ thần kinh trung ương có hai luồng xung động của hai kích thích đưa tới, kích thích nào có luồng xung động mạnh hơn và liên tục hơn sẽ kéo các xung động của kích thích kia về nó và tiến tới dập tắt kích thích kia.

– Bệnh lý là một kích thích (như cảm giác đau) được truyền về hệ thần kinh trung ương rồi được truyền trở ra cơ quan có bệnh hình thành một cung phản xạ bệnh lý. Châm cứu là một kích thích gây ra cung phản xạ mới, với cường độ kích thích đầy đủ sẽ ức chế ổ hưng phấn do tổn thương bệnh lý, tiến tới làm mất hoặc phá vỡ cung phản xạ này. Như vậy khi châm cứu, kích thích phải đạt tới ngưỡng mà YHCT gọi là đắc khí trong thủ thuật châm tả và phải tăng cường cường độ của kích thích khi cần thiết để duy trì việc ức chế cảm giác đau bệnh lý. Hiện tượng chiếm ức chế trội cho phép giải thích tác dụng giảm đau của châm cứu trên các A thị huyệt và vùng lân cận.

– Theo YHCT khi châm cứu đúng huyệt sẽ thấy cảm giác đắc khí: tê tức nặng, da vùng châm đỏ hoặc tái, có cảm giác kim bị hút chặt xuống. Theo các nhà thần kinh, hiện tượng đó chỉ xảy ra ở vùng nhiều cơ, do kim kích thích làm co cơ, thay đổi vận mạch và tác động lên thần kinh cảm giác sâu.

Phản ứng tiết đoạn:

– Khi nội tạng có tổn thương bệnh lý thì sẽ biểu hiện bằng những thay đổi cảm giác vùng da ở cùng tiết đoạn của nó. Ngược lại dùng châm cứu kích thích vào các huyệt ở vùng da đó sẽ có tác dụng điều chỉnh các rối loạn bệnh lý của tạng phủ tương ứng trong cùng tiết đoạn. Phản ứng tiết đoạn cho phép giải thích tác dụng chữa bệnh của các du huyệt như châm Vị du có thể cắt cơn đau dạ dày, châm Phế du có thể cắt cơn hen… Phản ứng tiết đoạn được giải thích bằng Thuyết về phép quy chiếu.

Phản ứng toàn thân:

– Khi điều trị một số bệnh, người ta dùng một số huyệt không ở cùng với vị trí đau và cũng không ở cùng tiết đoạn với cơ quan bị bệnh, vậy tác dụng điều trị của nó thông qua phản ứng toàn thân. Cơ chế tác dụng toàn thân được giải thích bằng nguyên lý hiện tượng chiếm ức chế của vỏ não. Ngoài ra khi châm cứu gây những biến đổi về thể dịch và nội tiết, thay đổi các chất trung gian hóa học, như tăng số lượng bạch cầu, tăng tiết opiat nội sinh gây giảm đau, tăng tiết kích thích tố ACTH, tăng số lượng kháng thể. Thuyết về phản ứng toàn thân cho phép giải thích tác dụng châm cứu của các huyệt ở xa vị trí bệnh lý và một số huyệt có tác dụng toàn thân, như Hợp cốc, Nhân trung…

Phương pháp điện châm.  

Phương pháp Châm cứu

 

Điều trị bằng Điện châm  tại Khoa Phục hồi chức năng –
Bệnh viện 354

Điện châm là phương pháp chữa bệnh phối hợp tác dụng dụng chữa bệnh của châm cứu với tác dụng kích thích của dòng điện xung.

Dòng điện xung dùng trong điện châm thường dùng xung chữ nhật hoặc gai nhọn hai đỉnh, có đặc điểm là: tần số thấp (không quá 150Hz), và cường độ thấp (để tránh hiện tượng cực hóa và bỏng do dòng điện xung một chiều gây ra).

Vấn đề bổ tả:

Trong điện châm, vấn đề bổ tả được quyết định bởi tác dụng gây ức chế hay gây kích thích hưng phấn của dòng điện xung. Với tần số <20Hz thì dòng điện xung gây co cơ từng cái một gây nên tác dụng kích thích thần kinh, còn với tần số từ 20-50Hz thì gây co cơ liên tục và tần số >50Hz thì gây co cơ kiểu răng cưa nên có tác dụng ức chế. Do đó nếu áp dụng trong điện châm, có thể phân bổ tả theo tần số như sau:

– Bổ pháp: thường dùng dòng điện với tần số thấp (<20Hz) và độ dốc lớn, hoặc dùng chế độ ngắt quãng để kích thích thần kinh – cơ.

– Tả pháp: thường dùng tần số cao hơn (20-150Hz), và độ dốc từ từ để ức chế thần kinh.

Tác dụng:

– Tác dụng giảm đau: điện châm dùng phương pháp tả có tác dụng giảm và cắt cơn đau rất tuyệt vời, cơ chế tác dụng vừa do hiện tượng chiếm ức chế trội của châm cứu vừa do hiện tượng đóng cổng kiểm soát của dòng điện xung. Được chỉ định chữa các chứng đau ngoại vi như: đau thần kinh, đau vai gáy, đau lưng, đau khớp… Ngoài ra người ta còn dùng điện châm để gây tê (châm tê) trong một số thủ thuật ngoại khoa.

– Tác dụng kích thích thần kinh cơ: dùng phương pháp bổ để kích thích thần kinh cơ, chỉ định trong điều trị các chứng tê liệt, teo cơ do di chứng bại liệt, liệt dây thần kinh ngoại vi, liệt nửa người do tai biến mạch máu não…

Có thể bạn quan tâm

Bài viết của: Bs Mai Trung Dũng
BS Mai Trung Dũng | Bác sĩ chuyên khoa cấp II (Đại học y Hà hội - 2015) | Trưởng Khoa Phục hồi chức năng Bệnh viện Quân y 354 | Uỷ viên BCHTW Hội Phục hồi chức năng Việt Nam
1043 bài viết