Sử dụng thuốc Corticosteroid trong lâm sàng

1. Nguyên tắc sử dụng corticosteroid

  • Chỉ chỉ định thuốc khi có chẩn đoán chính xác
  • Sử dụng trong thời gian cần thiết; giảm liều và ngừng ngay khi có thể.
  • Theo dõi thường xuyên kết hợp phòng ngừa biến chứng (dạ dày tá tràng, rối loạn điện giải, tăng đường máu, huyết áp, nhiễm khuẩn, loãng xương…)

Sử dụng thuốc Corticosteroid trong lâm sàng

2. Bảng tóm tắt đặc điểm và liều quy chuẩn một số glucocorticoid

Thuốc

T bán hủy sinh học (giờ)

Hiệu lực kháng viêm

Hiệu lực giữ Na+

Ái lực với receptor ucocorticoid

Liều quy chuẩn (mg)

Thời gian tác dụng ngắn (8-12 giờ)

Cortisol

Cortison

Fluorocortison

8 – 12

8 – 12

1

0,8

10

 1

0,8

125

100

1

20

 

 

25

Thời gian tác dụng trung bình (12-36 giờ)

Prednison

Prednisolon

Methyl pednisolon

Triamcinolon

12 – 36

12 – 36

12 – 36

12 – 36

4

4

5

5

0,8

0,8

0,5

0

5

220

1190

190

5

5

4

4

Thời gian tác dụng dài (36-72 giờ)

Betamethason

Dexaethason

36-72

36-72

25

25

0

0

740

540

0,75

0,75

3. Các đường dùng

* Đường uống: Thường sử dụng các dạng thuốc viên. Liều 01 viên prednison 5mg tương đương với 01 viên cuarcacs loại thuốc sau: cortison (25mg), methylprednisolon (4mg), triamcinolon (4mg), betamethason (0,75mg).

* Đường tại chỗ (tiêm trong hay cạnh khớp, tiêm ngoài màng cứng, tiêm vào trong ống sống): phải được bác sĩ chuyên khoa chỉ định và tuân thủ vô trùng chặt chẽ.

* Đường tiêm bắp hay tiêm tĩnh mạch: Đường tiêm bắp hiện nay hầu như không được sử dụng trong khớp học vì các tác dụng tại chỗ khá nghiêm trọng (teo cơ, nguy cơ nhiễm khuẩn).

* Liều dùng (tính theo prednisolon)

+ Liều thấp: 5-10mg/24h, trung bình: 20-30mg/24h, liều cao: 60-120mg/24h (1-2mg/kg/24h)

* Đối với các bện thấp khớp, thường cho liều 0,5mg/kg/24h, sau đó giảm liều 10% mỗi tuần. Từ liều 15mg trở đi, giảm 1mg/tuần. Dùng kéo dài: không quá 5-10mg/24h.

* Phác đồ điều trị đặc biệt

+ Bolus hay flash – Pulse therapy

* Chỉ định trong trường hợp đặc biệt (đợt tiến triển của lupus ban đỏ, viêm khớp dạng thấp, viêm mạch…) Hiện nay ít dùng đường này. Phải theo dõi bệnh nhân nghiêm ngặt.

* Cách dùng: Truyền tĩnh mạch 750mg đến 1 gam (1.000mg) methylprednisolon (methylprednisolone sodium succinate – Solu – Medrol®) pha trong 250-500 ml dung dịch natriclorua 0,9%, truyền tĩnh mạch trong 2-3 giờ, dùng một liều duy nhất trong ngày, nhắc lại 3 ngày liên tiếp. Sau liều này, chuyển đường uống với liều tương đương với prenisolon 1,5-2mg/kg/24h.

+ Mini Bolus hay mini pulse therapy

* Chỉ định: tương tự như phương pháp Bolus hay Pulse therapy.

* Thuốc: Methylprednisolone sodium succinate (Solu-Medrol® với liều 2mg/kg/24 giờ; Hoặc dexamethason với liều 0,4mg/kg/24h.

4. Chế độ điều trị bổ sung khi sử dụng glucocorticoid

Cần lưu ý chế độ điều trị bổ sung, đặc biệt khi sử dụng với liều prednisolon trên 10 mỗi ngày, càng phải được thực hiện nghiêm ngặt khi liều càng cao hoặc kéo dài trên 01 tháng.

+ Kali: 1-2gam kali chlorure hoặc 2-4 viên kaleorid 600mg mỗi ngày

+ Vitamin D 800 UI kết hợp 1 gam calci mỗi ngày

+ Thuốc bảo vệ niêm mạc dạ dày: nhóm ức chế bơm proton uống trước khi đi ngủ (omeprazol – Nexium 20mg…)

+ Benzodiazepin trong trường hợp mất ngủ

+ Bisphosphonate: Fosamac 70mg mỗi tuần. Chỉ định khi sử dụng gluco corticoid trên 01 tháng (bất kể liều nào).

PGS.TS.BS. Nguyễn Thị Ngọc Lan
Đại học Y Hà Nội

Có thể bạn quan tâm

Bài viết của: Phòng khám Thoát vị Đĩa đệm
Phòng khám Thoát vị Đĩa đệm | 589 Hoàng Hoa Thám, Ba Đình, Hà Nội | Phụ trách chuyên môn: BS Mai Trung Dũng | Bác sĩ chuyên khoa cấp II (Đại học y Hà hội - 2015) |Trưởng Khoa Phục hồi chức năng Bệnh viện Quân y 354 |Uỷ viên BCHTW Hội Phục hồi chức năng Việt Nam
1448 bài viết