Chỉ truật hoàn

(Phụ: Chỉ truật thang)

“Tỳ vị luận” dẫn Trương nguyên tố phương

– Tổ thành:       Chỉ thực       1 lạng

                       Bạch truật     2 lạng

– Cách dùng: Lấy lá sen gói lại bọc cơm bên ngoài sấy khô, cộng giã nát cả làm viên. Mỗi ngày uống 1,5-3 đồng cân, ngày uống 2 lần, nuốt bằng nước sôi.

– Công dụng: Kiện tỳ vị, tiêu bĩ đầy.

– Chủ trị: Tỳ vị hư nhược, vận hóa không tốt, ăn uống đình trệ, bụng trướng bĩ đầy, ỉa lỏng hoặc không thư.

– Giải nghĩa của phương: Phương này lấy Bạch truật kiện tỳ vị, Chỉ thực tiêu bĩ đầy. Nhưng Bạch truật lượng dùng gấp đôi Chỉ thực, vừa dùng cái thơm tho của lá sen và cơm bọc, nướng khô chế viên, thăng lên để thanh dương mà hòa dưỡng vị khí, giải tiêu trong bổ, đôi với sức vận hóa của tỳ vị yếu, ăn uống đình trệ, dưới tim bĩ đầy là một phương tễ bổ mà không trệ khí, tiêu mà không thương tổn chính. Phương này trước mắt thường dùng ở chứng giãn dạ dày, sa dạ dày có hiệu quả nhất định.

– Cách gia giảm thường dùng: Gia Lục khúc, Mạch nha, tên là Khúc mạch chỉ truật hoàn trị ăn uống quá nhiều, bụng trên chướng đầy không khoái. Gia Bán hạ, Trần bì tên là Quất bán chỉ truật hoàn, trị tỳ hư đình ẩm, ăn uống không tiêu, khí trệ bĩ bứt rứt. Gia Sa nhân, Mộc hương gọi là Hương sa chỉ truật hoàn công năng phá khí trệ, tiêu thức ăn trú lại, khai vị tăng tiến thức ăn.

– Phụ phương: Chỉ truật thang.

                       Chỉ thực       7 cái

                       Bạch truật     2 lạng

(Sách “Kim quỹ yếu lược”, ghi lượng dùng ở nguyên trong sách, đời Hán chừng 1 lạng, hiện nay lượng trong tễ thuốc là 3 đồng cân). Nguyên trị “Tâm hạ kiên, đại như bồn, biên như toàn bồn, thủy ẩm sở tác” (Dưới tâm rắn, to như cái chậu, bờ như cái chậu tròn, thủy ẩm làm thành cái đó). Cái chứng hậu mà nó chủ trị là do tỳ nhược khí trệ, mất vận hóa, đến nỗi thủy khí bĩ kết lại ở dưới tâm, cho nên Chỉ thực tiêu bĩ, Bạch truật kiện tỳ. Phương này và dược vật của Chỉ truật hoàn cơ bản giống nhau, nhưng lượng dùng của Chỉ thực nhiều hơn Bạch truật. Đời sau Trương Nguyên Tố đã cho là Chỉ thực khắc tước, không nên dùng nhiều, uống lâu dài, ông đã đảo qua lại lượng dùng, làm cho Bạch truật nhiều hơn Chỉ thực, kiêm đổi thang thành hoàn, mà thành Chỉ truật hoàn. Trải qua đến nay cho là Chỉ truật hoàn bổ nặng hơn tiêu, so với nguyên phương Chỉ truật thang là hợp lý, nhưng với thực nghiêm dược lý hiện đại, Chỉ thực có tác dụng làm cho trường vị tiết tân tính, nhu động tăng mạnh, cho nên khi chữa sỏi mật, sa dạ dày, sa dạ con và công năng của trường vị mất diều hòa, là dược vật chủ yếu tất phải dùng. Chủ trị của phương này gọi là “Thủy ẩm”, giống hết mức biểu hiện lâm sàng của sa dạ dày. Nguyên phương phương sau kiêm ghi chú rõ sau khi uống trong bụng mềm là chỉ dấu hiệu có kết quả. Mấy năm gần đây lại có báo cáo ở lâm sàng lấy phương này trị sa dạ dày thì hiệu quả so với Chỉ truật hoàn là đẹp hơn. Do đó có thể cho là, nếu chữa sa dạ dày phải dùng nặng Chỉ thực, vì Chỉ thực tiêu bĩ, có Bạch truật hỗ trợ, là gửi bổ trong tiêu, cho nên tiêu mà không thương chính khí. Nếu như trị một loạt tiêu hóa không tốt, phải dùng nặng Bạch truật, vì Bạch truật kiện tỳ, có Chỉ thực bổ trợ, là gửi tiêu trong bổ. Cho nên bổ mà không trệ khí. 

Có thể bạn quan tâm

Bài viết của: Phòng khám Thoát vị Đĩa đệm
Phòng khám Thoát vị Đĩa đệm | 589 Hoàng Hoa Thám, Ba Đình, Hà Nội | Phụ trách chuyên môn: BS Mai Trung Dũng | Bác sĩ chuyên khoa cấp II (Đại học y Hà hội - 2015) |Trưởng Khoa Phục hồi chức năng Bệnh viện Quân y 354 |Uỷ viên BCHTW Hội Phục hồi chức năng Việt Nam
1448 bài viết