Bát cương: Âm – Dương

Âm – dương là 2 cương lĩnh tổng quát để đánh giá xu hướng chung của bệnh, vì các hiện tượng hàn nhiệt hư thực luôn phối hợp với nhau. Sự mất thăng bằng âm dương có 2 hình thức là thiên thắng (âm thịnh, dương thịnh), và thiên suy (âm suy, dương hư, vong âm, vong dương).

1. Âm chứng và dương chứng:

Âm chứng là chứng sinh ra bởi hiện tượng âm thiên thắng, thuộc chứng thực hàn, đó là do âm thịnh sinh nội hàn.

Dương chứng là chứng sinh ra bởi hiện tượng dương thiên thắng, thuộc chứng thực nhiệt, đó là do dương thịnh sinh ngoại nhiệt.

ÂM CHỨNG

DƯƠNG CHỨNG

Người lạnh, bụng lạnh

Tay chân ấm

Tinh thần mệt mỏi

Tinh thần hiếu động

Thở nhỏ, nói nhỏ

Thở to, thô

Thích ấm, không khát

Sợ nóng, khát nước

Tiểu tiện trong dài, đại tiện lỏng

Tiểu tiện đỏ, đục, ít, đại tiện táo

Nằm quay vào trong

Nằm quay ra ngoài

Mặt trắng bợt

Mặt đỏ

Lưỡi nhợt

Lưỡi đỏ

Mạch trầm nhược, hoặc trầm vi

Mạch hoạt sác, hoặc phù sác có lực

Điều trị: Trừ hàn

Điều trị: Thanh nhiệt tả hoả.

2. Âm hư và dương hư:

– Âm hư phần tân dịch và huyết không đủ. Phần dương trong cơ thể nhân phần âm hư mà nổi lên sinh chứng hư nhiệt, gọi là âm hư sinh nội nhiệt.

– Dương hư do công năng trong cơ thể bị giảm sút, dương khí không ra ngoài được, phần vệ bị ảnh hưởng nên sinh chứng hư hàn, gọi là dương hư sinh ngoại hàn.

ÂM HƯ

DƯƠNG HƯ

Triều nhiệt, ngũ tâm phiền nhiệt, đạo hãn, họng khô, gò má đỏ, di tinh

Sợ lạnh, tay chân lạnh, sắc mặt trắng, miệng nhạt, liệt dương

Đau nhức trong xương

Đau lưng, mỏi gối

Khó ngủ, vật vã

Ngủ nhiều, li bì, mệt mỏi

Tiểu tiện ngắn đỏ, đại tiện táo

Tiểu tiện trong dài, đại tiện lỏng

Lưỡi đỏ, rêu ít

Lưỡi nhợt, rêu trắng

Mạch tế sác

Mạch nhược vô lực

Điều trị: Bổ âm, thanh hư nhiệt

Điều trị:  Ôn bổ dương

3. Vong âm, vong dương.

– Vong âm là hiện tượng do mất tân dịch quá nhiều (ra mồ hôi, ỉa chảy) mà gây ra. Vì âm và dương nương tựa nhau nên khi mất tân dịch đến giai đoạn nào đó thì âm không nuôi dưỡng được dương mà sinh chứng vong dương, còn gọi là chứng thoát dương (choáng, truỵ tim mạch).

VONG ÂM

VONG DƯƠNG

Mồ hôi nóng, mặn, không dính

Mồ hôi lạnh, nhạt, dính

Khát, thích uống nước lạnh

Không khát, thích uống nước ấm

Tay chân ấm

Tay chân lạnh

Lưỡi khô

Lưỡi nhuận

Mạch phù vô lực,  mạch xích yếu

Mạch phù sác vô lực, rồi mạch vi muốn tuyệt

Điều trị: Dưỡng âm sinh tân

Điều trị: Hồi dương cứu nghịch

   

Có thể bạn quan tâm

Bài viết của: Phòng khám Thoát vị Đĩa đệm
Phòng khám Thoát vị Đĩa đệm | 589 Hoàng Hoa Thám, Ba Đình, Hà Nội | Phụ trách chuyên môn: BS Mai Trung Dũng | Bác sĩ chuyên khoa cấp II (Đại học y Hà hội - 2015) |Trưởng Khoa Phục hồi chức năng Bệnh viện Quân y 354 |Uỷ viên BCHTW Hội Phục hồi chức năng Việt Nam
1448 bài viết